چرا باورهای ما در برابر شواهد متناقض مقاومت می‌کنند؟

کتاب پژوهشی «Conviction, and the Culture of Fake Facts» نوشته آنکه فینگر و مانوئلا واگنر، اکنون با ترجمه رسول صفرآهنگ از سوی انتشارات همشهری به فارسی منتشر شده است. این اثر ۱۲‌فصلی به بررسی ابعاد مختلف باور و اعتقاد و پرسش درباره ماندگاری باورها در برابر شواهد متناقض می‌پردازد.

بازتعریف باور در دنیای امروز

نویسندگان در بخشی از کتاب تأکید می‌کنند که تعریف‌های سنتی از باور، دیگر پاسخگوی وضعیت عصر اطلاعات نادرست نیست. آن‌ها استدلال می‌کنند که باور امروزی صرفاً حاصل استدلال منطقی نیست، بلکه ترکیبی پیچیده از عوامل روان‌شناختی، هویتی، اجتماعی و سیاسی است.

عرصه هیجان و هویت در سیاست

در فصل مربوط به باور سیاسی، مایکل پی. لینچ باورهای سیاسی را نوعی تعهد هویتی معرفی می‌کند که می‌تواند هم سازنده و هم مخرب باشد. تحلیل او نشان می‌دهد فضای سیاسی، به‌ویژه در شبکه‌های اجتماعی، بیش از آنکه عرصه گفت‌وگوی عقلانی باشد، صحنه هیجان و تعصب است. با این حال، او نقش عقلانیت را برای کمک به تصمیم‌گیری بهتر و ایجاد جامعه‌ای عادلانه‌تر کاملاً از دست‌رفته نمی‌داند.

از طالع‌بینی تا اخلاق و آموزش

کتاب در فصول دیگر، کارکردهای اجتماعی باورهای به‌ظاهر غیرعقلانی مانند طالع‌بینی را بررسی و آن‌ها را شکلی از اعلام هویت گروهی یا سرکشی علیه مرجعیت فکری مسلط می‌داند. بخش دیگری از اثر نیز به نقش باور در حیطه اخلاق، دین و آموزش می‌پردازد و بر گره‌خوردگی باورهای اخلاقی با احساسات تأکید دارد. در فصل آموزش، بر لزوم تربیت شهروندانی که بتوانند باورهای خود را مورد پرسش و بازبینی قرار دهند، تأکید شده است.

دعوت نهایی به تامل و گفت‌وگو

فصل پایانی کتاب مخاطب را به خوداندیشی و گفت‌وگو فرامی‌خواند. هدف این است که افراد بدانند چرا چیزی را باور دارند و چگونه می‌توان میان تعهد شخصی، عقلانیت و مسئولیت‌پذیری اجتماعی تعادل برقرار کرد.

منبع: Asriran