شکاف در شورای همکاری؛ آیا رقابت عربستان و امارات نظم خلیج فارس را تغییر میدهد؟
- نگرانی قطر و عمان از همکاری امنیتی امارات و اسرائیل
تنشهای پنهان میان ریاض و ابوظبی به مرحلهای رسیده که دیگر نمیتوان آن را اختلافی مقطعی دانست. تحولات در یمن، رقابت در شاخ آفریقا و سودان، و رویکرد متفاوت نسبت به اسرائیل، شکافی راهبردی را نمایان کرده که معادلات داخلی شورای همکاری خلیج فارس و توازن قدرت در منطقه را تحت تأثیر قرار میدهد.
دشمنی میان دوستان سابق
تحولات جنوب و شرق یمن در دسامبر ۲۰۲۵ و ژانویه ۲۰۲۶، اصطکاکهای طولانیمدت بین عربستان سعودی و امارات را به سطحی رساند که نادیده گرفتن آن ممکن نیست. منافع متضاد در سومالی و سودان، جایی که امارات از بازیگران چالشبرانگیز حاکمیت دولتی حمایت کرده، به تعمیق این شکاف انجامیده است. تحلیلگران معتقدند ایران و سوریه نیز ممکن است به میدانهای تازه این رقابت تبدیل شوند.
نبیل خوری، معاون پیشین رئیس هیأت دیپلماتیک سفارت آمریکا در یمن، میگوید: «در حال حاضر عربستان در یمن پیروز میدان بوده، هرچند امارات تمام نفوذ خود را از دست نداده است. جنگهای نیابتی در منطقه ادامه خواهد داشت و اعضای دیگر شورای همکاری ممکن است ناچار به انتخاب جانب یکی شوند.»
دوحه و مسقط؛ میانجیگری در میانه میدان
عمان و قطر احتمالاً سیاست خارجی مستقل خود را دنبال کرده و بر نقش میانجیگری و تنشزدایی تأکید خواهند داشت. با این حال، چشمانداز راهبردی آنها در مسائل اصلی منطقهای بهطور فزایندهای با ریاض همسو شده است. این سه کشور دولتهای متمرکز و قدرتمند را بر بازیگران غیردولتی ترجیح میدهند و در مهار خودمختاری این بازیگران و حفاظت از مسیرهای تجاری دیدگاه مشترکی دارند.
اسرائیل؛ عامل تعمیق شکاف
سیاستگذاران در دوحه و مسقط مدتهاست از نزدیکی فزاینده امارات به اسرائیل نگرانند. نگرانی آنها فراتر از نمادگرایی «توافقنامههای ابراهیم» است و مشارکت امنیتی و اطلاعاتی ابوظبی و تلآویو را تهدیدی برای هنجارهای حاکمیت ملی میدانند. عمان بهویژه با توجه به تجربه تاریخی خود، نسبت به نفوذ کنشگران خارجی و بهرهبرداری از شکافهای داخلی حساس است.
آندریاس کریگ، استاد کینگز کالج لندن، میگوید: «همکاری امارات و اسرائیل از طریق نیروهای نیابتی در کشورهایی مانند لیبی و یمن، از نگاه عمانیها همچون اسب تروایی است که میتواند جوامع خلیجی را از درون متلاشی کند.»
همبستگی موقت و بازگشت به انزوا
اگرچه حمله اسرائیل به قطر در سپتامبر گذشته، موقتاً موضعی متحد در شورای همکاری ایجاد کرد، اما این انسجام کاهش یافته است. امارات به نظر میرسد از این موضع جمعی فاصله گرفته و به سوی سیاست خارجی آشکارا همسو با اسرائیل حرکت میکند؛ روندی که میتواند ابوظبی را در درون شورا منزویتر کند.
نقش اسرائیل در تشدید تنشها
نقش احتمالی اسرائیل در تعمیق شکاف میان دو اقتصاد بزرگ عربی نیازمند توجه است. گزارشها حاکی از تلاش امارات برای استفاده از شبکههای حامی اسرائیل در آمریکا در بحبوحه اختلافاتش با ریاض است. این رویکرد با استراتژی دیرینه «تفرقه بینداز و حکومت کن» همخوانی دارد.
کریگ هشدار میدهد که اسرائیل میکوشد برای منافع خود، امور داخلی کشورهای خلیج فارس را دستکاری و شکافهای درونخلیجی را عمیقتر سازد.
آینده نظم منطقهای
رفتار اسرائیل در منطقه و همسویی امارات با بخشهایی از آن، عمان و قطر را در مسائل بنیادین به عربستان نزدیکتر کرده است. اگرچه شکلگیری یک بلوک رسمی عمانی-قطری-سعودی در تقابل با امارات بعید است، اما سیاستهای ابوظبی میتواند این سه کشور را به همگرایی فزاینده سوق دهد؛ همگراییای که پیامدهای مهمی برای نظم ژئوپلیتیکی خلیج فارس در سالهای آینده خواهد داشت.
منبع: Ecoiran
اخبار سیاسی