روز مهندس؛ چرا پنجم اسفند به نام خواجه نصیرالدین طوسی نامگذاری شده است؟

پنجم اسفند ماه در تقویم رسمی ایران، روز مهندس نام دارد. این روز به یادبود خواجه نصیرالدین طوسی، دانشمند بزرگ ایرانی و به پاس خدمات مهندسان نامگذاری شده است.

زندگی و دوران خواجه نصیرالدین طوسی

ابوجعفر محمد بن محمد، مشهور به خواجه نصیرالدین طوسی، در سال ۵۹۷ هجری قمری در طوس متولد شد. او در علوم مختلفی از جمله حکمت، ریاضیات، فلسفه، نجوم و فقه به مراتب عالی دست یافت. پس از حمله مغول‌ها، وی به قلعه اسماعیلیان پناه برد و حتی در آن شرایط به فعالیت علمی ادامه داد. پس از تسلط مغول‌ها، به هولاکوخان پیوست و با نفوذ خود از کشتار دانشمندان و تخریب میراث فرهنگی جلوگیری کرد.

دستاوردهای ماندگار یک دانشمند

پس از فتح بغداد، خواجه نصیرالدین مأمور ساخت رصدخانه مراغه شد. او با جمع‌آوری کتاب‌هایی از مناطق مختلف، کتابخانه‌ای غنی با بیش از ۴۰۰ هزار جلد کتاب تأسیس کرد. این مرکز، محل تجمع اندیشمندان زمان شد و پایه‌گذار تحولات علمی بزرگی گردید. از آثار برجسته او می‌توان به «اخلاق ناصری»، «تجریدالعقاید» و «زیج ایلخانی» اشاره کرد. وی در سال ۶۷۲ هجری قمری درگذشت و در کاظمین به خاک سپرده شد.

سیر تحول مفهوم مهندسی

در گذشته، مهندس به فردی گفته می‌شد که ماشین‌آلات نظامی را هدایت می‌کرد. در قرن شانزدهم، مفهوم مهندسی غیرنظامی در هلند ظهور کرد و به سازندگان پل و جاده اطلاق شد. این مفهوم به تدریج در کشورهایی مانند انگلستان گسترش یافت و با پیشرفت علوم، مهندسان به یکی از مؤثرترین عوامل توسعه جوامع تبدیل شدند.

نقش و ویژگی‌های مهندسان امروز

مهندس کسی است که با بهره‌گیری از دانش، فناوری و ریاضیات، به حل مسائل عملی می‌پردازد. کار مهندسی بر شناسایی نیازها، شناخت محدودیت‌ها (اقتصادی، فنی، ساخت‌پذیری) و ارائه راه‌حل در چارچوب منابع موجود استوار است. یک مهندس موفق علاوه بر دانش عمیق، نیازمند تخیل و قدرت تحلیل بالا برای ارائه راه‌حل‌های عملی و مؤثر است.

تأثیر مهندسی بر پیشرفت جامعه

مهندسان با ترکیب قوانین علمی و بهره‌گیری هوشمندانه از آن‌ها، نیازهای حال و آینده جوامع را با بازده و کیفیت بالا برطرف می‌کنند. نقش آن‌ها در طراحی، تولید، تحلیل و بهینه‌سازی سیستم‌ها حیاتی است. شناخت روابط علمی و تبدیل آن‌ها به فرمول‌های کاربردی، اساس مهندسی است که پیشرفت فناوری و بهبود کیفیت زندگی بشر را به دنبال دارد.

منبع: Rokna