رتبه‌بندی دانشگاه‌های ایران: چرا شاخص‌های مؤسسه ISC هر سال تغییر می‌کند؟

مروری بر تاریخچه و مأموریت مؤسسه ISC

مؤسسه استنادی و پایش علم و فناوری جهان اسلام (ISC) در سال ۱۳۸۷ در شیراز و با مجوز وزارت علوم، تحقیقات و فناوری تأسیس شد. هدف اولیه این نهاد پژوهشی مستقل، رتبه‌بندی دانشگاه‌های کشورهای اسلامی، نمایه‌سازی نشریات علمی این کشورها و انجام فعالیت‌های علم‌سنجی در جهان اسلام بود. با این حال، به دلایلی مانند ضعف ارتباط با نهادهای علمی سایر کشورها، اولویت رویکردهای ملی در کشورهای عضو و محدودیت‌های ارتباطی ایران، این هدف به‌طور کامل محقق نشد. در عمل، مأموریت مؤسسه به‌تدریج به سمت رتبه‌بندی دانشگاه‌های داخلی، ارائه گزارش‌های علم‌سنجی از وضعیت علم در ایران و مدیریت سامانه‌هایی مانند «نان» تغییر یافت.

نقش فعلی و چالش‌های رتبه‌بندی داخلی

امروزه رتبه‌بندی ISC نقش مهمی در ارزیابی داخلی دانشگاه‌های ایران ایفا می‌کند، تا جایی که وزارت علوم در برخی موارد تخصیص بودجه را بر اساس امتیاز و رتبه کسب‌شده در این نظام تعریف می‌کند. با این وجود، یک چالش عمده، تغییرات مکرر و گسترده شاخص‌های رتبه‌بندی در مقایسه با نظام‌های بین‌المللی مانند تایمز و QS است. بررسی‌ها نشان می‌دهد هر سال بخش قابل‌توجهی از شاخص‌ها، گاه تا حدود ۲۵ درصد، دستخوش اصلاح یا حذف و اضافه می‌شود که می‌تواند موجب سردرگمی دانشگاه‌ها شود.

تحلیل دلایل ناپایداری و راه‌حل‌های پیشنهادی

به نظر می‌رسد مؤسسه هنوز به یک مدل یا چارچوب پایدار برای رتبه‌بندی دانشگاه‌ها دست نیافته است. از عوامل احتمالی این ناپایداری می‌توان به نبود شناخت کافی از واقعیت‌های دانشگاه‌های کشور و اعمال تصمیمات دستوری از سوی نهادهای بالادستی اشاره کرد. برای خروج از این وضعیت، پیشنهاد شده‌است مؤسسه ضمن تثبیت شاخص‌ها در چارچوبی مشخص، مأموریت اصلی و تفاوت‌های خود با رتبه‌بندی‌های بین‌المللی را به‌صورت شفاف تعریف کند. همچنین، توجه به ابعاد ملی، مانند سنجش نقش دانشگاه‌ها در حل نیازهای منطقه‌ای و ملی و توزیع متوازن فرصت‌های علمی، با حفظ توازن میان ابعاد ملی و بین‌المللی، می‌تواند به تمایز و کارآمدی بیشتر این نظام رتبه‌بندی بینجامد.

منبع: Sharghdaily