جنگ احتمالی آمریکا و ایران؛ آیا خاورمیانه بار دیگر در آتش یک درگیری فرسایشی خواهد سوخت؟

مروری کوتاه بر تحولات اخیر

تحرکات نظامی اخیر ایالات متحده در پیرامون ایران، از جمله اعزام ناوهای هواپیمابر و استقرار تجهیزات پیشرفته، همزمان با تشدید لحن تهدیدآمیز دونالد ترامپ علیه تهران، بار دیگر احتمال تقابل مستقیم نظامی را به کانون تحلیل‌های راهبردی تبدیل کرده است. در این شرایط، ارزیابی پیامدهای احتمالی یک حمله نیازمند نگاهی عمیق و چندسطحی است.

سه متغیر تشدید کننده بحران

روابط ایران و آمریکا طی چهار دهه گذشته بر مدار بی‌اعتمادی ساختاری استوار بوده و اکنون سه عامل اصلی وضعیت را به مرحله‌ای حساس رسانده است: بازگشت گفتمان فشار و تهدید نظامی از سوی دونالد ترامپ، تأکید جمهوری اسلامی ایران بر پاسخ قاطع به هرگونه تجاوز، و همسویی رویکردهای امنیتی واشنگتن با دیدگاه‌های دولت نتانیاهو در قبال ایران. تلاقی این سه سطح، فضایی را ایجاد کرده که احتمال خطای محاسباتی در آن بالا رفته است.

چرا حمله به ایران آسان نیست؟

ایران سرزمینی پهناور با جمعیتی بیش از هشتاد میلیون نفر، زیرساخت‌های گسترده انرژی و موقعیتی راهبردی در مجاورت خلیج فارس و تنگه هرمز است. تمرکز تأسیسات حیاتی در مناطق مشخص باعث می‌شود هرگونه حمله، حتی با اهداف محدود، به تخریب گسترده و ایجاد بحران انسانی منجر شود. تجربه جنگ‌های معاصر نشان داده تفکیک کامل اهداف نظامی از غیرنظامی در عمل بسیار دشوار است.

پیامدهای منطقه‌ای و تهدید امنیت انرژی

خلیج فارس یکی از حساس‌ترین کانون‌های امنیت انرژی جهان است و اختلال در عبور نفت از تنگه هرمز می‌تواند به افزایش شدید قیمت‌ها بینجامد. اقتصاد جهانی که با چالش‌های تورمی و رکودی دست‌وپنجه نرم می‌کند، در برابر چنین شوکی آسیب‌پذیر است. کشورهای عرب منطقه مانند عربستان سعودی و امارات نیز با وجود وابستگی امنیتی به آمریکا، به خوبی از آسیب‌پذیری زیرساخت‌های انرژی خود آگاه‌اند و نگران گسترش یک جنگ فراگیر هستند.

خطر گسترش به یک جنگ چندجبهه‌ای

در صورت وقوع حمله مستقیم آمریکا به خاک ایران، این احتمال وجود دارد که تهران راهبرد متفاوتی اتخاذ و شبکه‌های هم‌پیمان منطقه‌ای خود را فعال سازد. در چنین سناریویی، جبهه‌های جدیدی ممکن است علیه منافع آمریکا و اسرائیل در نقاط مختلف منطقه گشوده شود. فعال شدن این شبکه‌ها می‌تواند هزینه‌های راهبردی هرگونه حمله را برای آمریکا به شدت افزایش داده و پایگاه‌های نظامی آن در منطقه را نیز تهدید کند.

پیامدهای بین‌المللی و اقتصادی

حمله نظامی بدون مجوز شورای امنیت با پرسش‌های جدی درباره مشروعیت مواجه خواهد شد. در سطح اقتصاد جهانی، پیامدها فراتر از افزایش قیمت نفت خواهد بود و می‌تواند شامل کاهش سرمایه‌گذاری، اختلال در تجارت و فشار بر ارزهای ملی شود. تشدید ناامنی همچنین می‌تواند موج جدیدی از مهاجرت را به همراه داشته باشد. وضعیت کنونی نمونه‌ای از یک مارپیچ ناامنی است که در آن افزایش حضور نظامی ممکن است به درگیری ناخواسته بینجامد.

منبع: Ettelaat