تعقیب سایبری؛ سلاحی جدید برای کنترل در روابط عاطفی؟

گسترش شبکه‌های اجتماعی و پیام‌رسان‌ها در کنار فرصت‌های ارتباطی، چالش‌های تازه‌ای مانند افزایش خشونت دیجیتال به همراه آورده است. یکی از اشکال نگران‌کننده این خشونت، «تعقیب سایبری» است که اغلب در چارچوب روابط عاطفی رخ می‌دهد. پژوهشی از دانشگاه شهید باهنر کرمان به تجربه زنان جوان از این پدیده پرداخته است.

خشونت دیجیتال در پوشش روابط عاطفی

تعقیب سایبری رفتاری است که معمولاً از سوی فردی آشنا و در چارچوب روابط عاطفی فعلی یا سابق اتفاق می‌افتد. در این نوع آزار، فرد آزارگر با استفاده از اطلاعات شخصی و ابزارهای ارتباطی، تلاش می‌کند بر زندگی طرف مقابل کنترل داشته و احساس ترس ایجاد کند. نظارت مداوم بر وضعیت آنلاین، بررسی پیام‌ها، ردیابی موقعیت مکانی و جعل هویت از جمله روش‌های شایع است. این پدیده نشان می‌دهد خشونت می‌تواند بدون تماس فیزیکی و از طریق صفحه نمایش، به شکلی عمیق اعمال شود.

کاوش در تجربه زیسته زنان جوان

مهرانگیز محمدخانی از دانشگاه شهید باهنر کرمان به همراه یک همکار، تحقیقی را درباره تجربه زنان جوان از تعقیب سایبری انجام داده‌اند. این پژوهش بر روابط عاطفی و پیامدهای دیجیتال آن متمرکز بوده است. داده‌های مورد نیاز از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با ۲۱ زن ۱۸ تا ۳۰ ساله که تجربه تعقیب سایبری توسط شریک عاطفی خود را داشتند، جمع‌آوری و تحلیل شد.

یافته‌های نگران‌کننده یک پژوهش

یافته‌ها نشان می‌دهد تعقیب سایبری بیشتر یک ابزار برای کنترل روانی و ایجاد ترس مداوم است تا یک رفتار مقطعی. زنان مورد مطالعه از اشکال مختلف نظارت، دست‌کاری روانی، تهدید به افشای اطلاعات شخصی و ایجاد هویت جعلی گزارش داده‌اند. این رفتارها با هراس دائمی از نقض حریم خصوصی همراه بوده و احساس امنیت فردی را به‌شدت کاهش داده است. راهبردهای مقابله‌ای زنان نیز همیشه نتوانسته ترس و اضطراب را به‌طور کامل از بین ببرد.

تعقیب سایبری؛ بازتولید خشونت در قالبی نو

به گفته پژوهشگران، تعقیب سایبری در روابط عاطفی، امتداد الگوهای قدیمی سلطه و خشونت است که در قالبی دیجیتال بازتولید شده است. دسترسی به اطلاعات خصوصی و آشنایی قبلی، شدت این آزار را افزایش می‌دهد. هنجارهای اجتماعی و فرهنگی نیز می‌توانند باعث سکوت قربانیان و کاهش تمایل به گزارش شوند. این پژوهش که در فصلنامه «مطالعات اجتماعی روانشناختی زنان» دانشگاه الزهرا منتشر شده، بر نقش خاص فرهنگ و هنجارهای جنسیتی در ایران تأکید دارد.

منبع: Isna