ادغام ارتش و سپاه: آیا زمان تحقق پیشبینی امام فرارسیده است؟
نکات کلیدی خبر
- ضرورت انسجام ساختار دفاعی کشور در شرایط فعلی مورد تاکید قرار گرفته است.
- امام خمینی در سال ۱۳۶۸ ادغام ارتش و سپاه را ضروری اما نامناسب از نظر زمان میدانستند.
- پس از جنگ، نخستین گامهای یکپارچهسازی با ادغام وزارتخانهها و تشکیل ناجا برداشته شد.
- آیتالله هاشمی رفسنجانی پس از دریافت حکم جانشینی فرماندهی کل قوا، روند ادغام ارتش و سپاه را آغاز کرد.
- با آغاز رهبری آیتالله خامنهای، دستور توقف جلسات ادغام صادر و بر تفکیک مأموریتها تاکید شد.
- نویسنده معتقد است گسترش نقشهای فرامأموریتی نیروهای مسلح به مشکلات داخلی و خارجی دامن زده است.
ضرورت انسجام در ساختار دفاعی
قادر باستانی تبریزی در روزنامه جمهوری اسلامی با اشاره به لشکرکشی آمریکا به منطقه، تهدیدات امنیتی و فشارهای اقتصادی، بر لزوم انسجام در ساختار دفاعی کشور تاکید کرده است. به باور وی، این انسجام تنها به همبستگی اجتماعی محدود نمیشود و وحدت، کارآمدی و صلابت در نیروهای مسلح را نیز دربرمیگیرد.
پیشینه تاریخی بحث ادغام
این بحث چند دهه در لایههای سیاست دفاعی باقی مانده و اکنون به پرسشی راهبردی تبدیل شده است. نویسنده با مرور خاطرات آیتالله هاشمی رفسنجانی از دیدار وی با امام خمینی در دوم فروردین ۱۳۶۸ نقل میکند که امام با وجود پذیرش ضرورت ادغام ارتش و سپاه در نهایت، زمان را برای آن مناسب نمیدانستند، اما با ادغام دو وزارتخانه دفاع و سپاه مخالفتی نداشتند.
گامهای اولیه یکپارچهسازی پس از جنگ
پس از پایان جنگ تحمیلی، نخستین گام جدی برای یکپارچهسازی با ادغام وزارت سپاه در وزارت دفاع برداشته شد. این اقدام نقطه عطفی در ساماندهی توان دفاعی کشور توصیف شده است. همچنین، ادغام سه نهاد شهربانی، ژاندارمری و کمیتههای انقلاب اسلامی و تشکیل نیروی انتظامی جمهوری اسلامی ایران (ناجا) از دیگر اقدامات در این مسیر بود.
تلاش برای ادغام ارتش و سپاه و تغییر مسیر
ضرورت وحدت فرماندهی در دفاع ملی، به ویژه پس از تجربه جنگ، مورد تأکید قرار گرفته بود. این ضرورت در حکم تاریخی جانشینی فرماندهی کل قوا توسط امام خمینی به آیتالله هاشمی رفسنجانی در ۱۲ خرداد ۱۳۶۷ نیز تصریح شد و ادغام نیروهای موازی در شمار مأموریتهای وی قرار گرفت. آیتالله هاشمی رفسنجانی با واگذاری مسئولیت این امر به عبدالله نوری، روند ادغام ارتش و سپاه را آغاز کرد.
با رحلت امام و آغاز رهبری آیتالله خامنهای، تنها چند روز بعد، دستور توقف جلسات طرح ادغام صادر شد. رهبری جدید اعلام کردند که اعتقادی به ادغام ندارند و ارتش و سپاه باید به عنوان دو بازوی مسلح نظام، با همکاری ولی در قالب تفکیک مسئولیتها باقی بمانند. ستادکل نیروهای مسلح مأمور تفکیک مأموریتهای آن دو شد.
پیامدهای گسترش نقشها و نتیجهگیری
نویسنده استدلال میکند که تفکیک مأموریتها در عمل به طور کامل اجرا نشد و حضور فزاینده در حوزههای فراتر از مأموریتهای نظامی (مانند اقتصاد، سیاست و رسانه) مشکلاتی ایجاد کرد. به باور وی، این گسترش نقش، نه با فلسفه وجودی نیروهای مسلح سازگار بود و نه با نگاه بنیانگذار جمهوری اسلامی، و به شکلگیری تصویری مناقشهبرانگیز و افزایش فشارهای بینالمللی انجامید.
او نتیجه میگیرد که بخشی از مشکلات امروز در اقتصاد و سیاست خارجی، محصول درهمریختگی نقشهاست. راه حل پیشنهادی، وحدت عقلانی قدرت و بازگشت هر نهاد به نقشهای قانونی و تعریفشده خود عنوان شده است.
